Het goede nieuws

Sinds zowat een halve eeuw hebben we het verplichte kerkbezoek van ons afgeschud. Wie daar nog aan mee doet, doet dat uit persoonlijke overtuiging. En vooral: omdat men daar iets in gezien heeft. Het heet toch dat evangelie zoiets betekent als blijde boodschap. Goed nieuws. Er valt iets te beluisteren waardoor je opleeft, nieuwe moed opdoet, hoopvol aan de dag begint. Daar dacht ik aan wanneer ik de lezingen van deze zondag doornam. Niet zo’n blijde boodschap. Eerder het tegendeel. Het is vooral in de sfeer van waarschuwing en vermaning dat deze tekst is terecht gekomen. Het lijkt er op dat het huwelijk door Jezus zelf als onontbindbaar wordt verklaard: "wat God heeft verbonden, zal de mens niet scheiden". Geen goed nieuws voor hen die om welke reden ook uit elkaar zijn gegaan. En inderdaad, de officiële richtlijnen van de kerk zijn duidelijk. Uit de echt gescheiden mensen die een nieuwe relatie aangaan zijn niet gewenst aan de tafel van de eucharistie.

Wie de tekst op deze manier interpreteert bezondigt zich aan je reinste fundamentalisme. En een kerkinstituut die haar spelregels baseert op deze tekst, bezondigt zich eveneens aan fundamentalisme. De vraag die we ons moeten stellen luidt: wat is het goede nieuws dat Jezus te brengen heeft. Want de uitspraak van Jezus "Wat God heeft verbonden zal de mens niet scheiden", betekent misschien wel iets anders dan wat wij daar van gemaakt hebben.

Volgens de wet van Mozes was het mogelijk je vrouw een scheidingsbrief te geven. Om te beginnen: heel de joodse wetgeving is geschreven vanuit het standpunt van de man. Dat is iets wat in onze huidige samenleving niet meer mogelijk is. Om maar te zeggen dat je teksten van 2.000 jaar geleden niet zomaar kunt overplanten naar vandaag in de westerse samenleving, ook al zouden die woorden van Jezus komen. Maar goed: die scheidingsbrief was al een eerste inperking van mogelijke willekeur. Er moest ten minste een reden zijn. Over welk soort reden het kon gaan, was een punt van eindeloos gebakkelei. Is het feit dat er geen kinderen kwamen voldoende reden? Want dat kon alleen maar aan de vrouw liggen: ook al zoiets. Of mag een man zijn vrouw wegsturen omdat ze ziek is of te oud of de soep laat overkoken? In elk geval een onzekere positie voor de vrouw. Een positie van dreigende rechteloosheid.

En wat zegt Jezus? Hij komt op voor de waardigheid en de gelijkwaardigheid van de mens. Hij grijpt terug naar het begin waarin man en vrouw volkomen gelijkwaardig zijn. Geen van beiden kan de baas spelen over de ander. Integendeel: ze hebben elkaar gevonden als elkanders vis-à-vis, woord en wederwoord, vraag en antwoord. Bondgenoot, tochtgenoot, lotgenoot. Dat wordt beeldend uitgedrukt in de lezing uit het boek Genesis De vrouw is genomen uit de rib van de man, dicht bij zijn hart. En hij roept uit vol vreugde: "Vlees van mijn vlees en been van mijn gebeente". En metgezel die aan hem gelijk is: mannin. Het hebreeuws gebruikt inderdaad dezelfde stam voor man en vrouw: ish en isha. Zo kunnen ze elkanders hulp zijn. Mensen zijn elkaar respect verschuldigd en Jezus constateert dat dit soms ontbreekt. Het klinkt ook al door in de vraag die hem gesteld wordt: "Staat het een man vrij zijn vrouw te verstoten?" Mensen zijn geen wegwerpartikelen die je kunt afdanken als een paar versleten schoenen.

Vandaar dat de vraag dient gesteld: wat kan men door God verbonden noemen? Waar geen oprechte zorg is voor elkaar, waar geen wezenlijk respect is voor de ander, kan er geen sprake zijn van een verbintenis naar Gods bedoeling. Waar sprake is van machtsmisbruik of waar relaties enkel gebaseerd zijn op economisch voordeel of op puur utilitaire redenen is er geen sprake van dat men daarover de naam van God mag uitspreken. Dan is er zelfs helemaal geen sprake van een verbond. En dat is toch de bedoeling van het huwelijk.

We weten ook dat er in de loop van een mensenleven van alles kan gebeuren. Veel ontsnapt aan onze controle. Wat je vanuit de grond van je hart hebt beloofd, wat je vast van plan bent je hele leven vol te houden, kan door omstandigheden onmogelijk worden. We kennen allemaal dergelijke omstandigheden. Wat moeten we daarmee in het licht van Jezus’ uitspraak? Is het niet onmenselijk om iemand te dwingen er zich toch aan te houden? Louter om juridische redenen? Is dat niet onrechtvaardig en onbarmhartig? Als het zo fout gegaan is, is er dan nog sprake van iets dat God verbonden heeft? Als mensen elkaar het licht in de ogen niet meer gunnen, is dat niet goddeloos?

Jezus laat zien dat we niet lichtvaardig moeten omspringen met zulke fundamentele kwesties. We moeten verder kijken dan de oppervlakte. Verder dan wat handig of voordelig is. De relatie tussen mensen is een zaak van God. Dat houdt ook in dat wij ons niet het oordeel over relaties van anderen mogen aanmatigen. Het is niet aan ons is om uitspraken te doen over wat God al dan niet verbonden heeft.

Is het goede nieuws dan niet dat Jezus het opneemt voor wie in de samenleving de dupe dreigt te worden van machtsmisbruik of van willekeur? Dat hij de diepe waardigheid van ieder mens gerespecteerd wil zien? En dat voor hem alle mensen even veel waard zijn?

Ignace D'hert  o.p.